Op mijn oud-universiteit – de Technische Universiteit Eindhoven – vond ongeveer twee weken terug een opvallende gebeurtenis plaats: er werden studenten gearresteerd op de campus. Actiegroep University Rebellion demonstreerde vreedzaam maar ontregelend tegen de aanwezigheid van het fossiele industriebedrijf Shell op een carrièredag van de TU/e, en dat vond de universiteit blijkbaar niet zo leuk. Ik was er niet bij aanwezig, maar heb er wel het een en ander van meegekregen. Bovendien, en dat is waar deze post over gaat, liet een gesprek wat ik er later met andere studenten over had mij iets nieuws inzien, namelijk wat het ongemak is van activisme.
Eerst, een beetje context. De studenten riepen met hun protest de TU/e op ‘geen podium meer te geven aan vertegenwoordigers van de meest schadelijke industrie van allemaal’. Met banners, borden en hun lichamen blokkeerden ze de stand van Shell. Het protest was van korte duur aangezien al snel de beveiliging er bij werd gehaald, en niet veel later er zes politiebusjes de campus op reden. Toen niet alle demonstranten wilde vertrekken, werden er een aantal gerarresteerd. [1]
De strategie
Politie op de campus, studenten gearresteerd: dat hield de rest van de TU/e natuurlijk wel bezig. Ik begreep dat er veel over werd gesproken, en dit werd anecdotisch bevestigd toen het bij een behoorlijk-verlaat-kerstdiner ook naar voren kwam. Ik probeerde de strategie van zulke acties toe te lichten, omdat ik denk dat voordat je iets kunt waarderen, je het moet begrijpen. Volgens mij wil er namelijk nog wel eens de misvatting heersen dat acties zoals deze gebaseerd zijn op enkel emotie, in plaats van juist op strategie. Maar de actie van University Rebellion is mijn inziens juist een schoolvoorbeeld van een strategische actie. Door vreedzaam maar ontregelend actie te voeren stond de universiteit voor een dilemma, waarbij beide opties uiteindelijk goed zouden uitpakken voor de actievoerders, of vooral, voor wat ze proberen te bereiken. De TU/e had grofweg deze opties:
- De actievoerders hun actie laten uitvoeren; Shell wordt geblokkeerd en de actievoerders kunnen hun boodschap verkondingen. Win voor de actievoerders.
- De politie bellen en de vreedzame actievoerders met veel politiekracht laten wegslepen. Niet goed voor het imago van de TU/e, en des te meer aandacht voor de activisten: Ook een win.
Dit laatste gebeurde dus. Ik durf wel een educated guess te maken dat dat het mediabereik van deze actie vergroot heeft. Zo verschenen er nog een aantal opiniestukken in de cursor – de krant van de TU/e – [2-3] en wijdde ook het Eindhovens dagblad er een artikel aan. [4] En nee, hoewel de activisten meer aandacht kregen was niet iedereen het met ze eens. En ja, in de wandelgangen ging het, zover ik begreep, meer over de arrestaties dan over hetgeen waarvoor ze zich lieten arresteren. Maar bij de volgende meeting van University Rebellion waren er wel opeens drie keer zo veel mensen als normaal. Geen toeval, lijkt mij zo.
Overigens, hoewel je laten arresteren soms hoort bij de strategie, betekent het nog niet dat het niet heftig is. De eventuele juridische consequenties worden van te voren onderzocht en er staan advocaten klaar om de actievoerders juridisch te ondersteuenen moct dat nodig blijken. En als de actievoerders vrij komen staan er mensen klaar om ze op te wachten met wat eten, wat drinken en wellicht het allerbelangrijkste: een luisterend oor. Een groot geschenk.
Gezocht: een moreel kompas
Met wetten of regels breken heb ik dus an sich niet perse moeite. Maar dan de vraag die de directe aanleiding vormde voor het schrijven van deze blogpost. Die ging min-of-meer zo: maar wat als de actievoerders deze strategie voor iets anders hadden ingezet? Was je er dan op tegen geweest? Het antwoord dat toen in het gesprek verloren ging maar ik nu wel helder kan formuleren: Mogelijk was ik dan wel tegen geweest. Hypocriet? Nee, niet als je het mij vraagt. Ik probeer een afgewogen oordeel te vellen over wat ik wel en niet goed vindt, en dat probeer ik onafhankelijk van wetten of regels te doen. Het breken van sommige wetten vind ik gerechtvaardigd, zoals hier de huisvredebruik waarmee de studenten aangeklaagd worden. Op andere punten zal ik de laatste persoon zijn die een wet breekt. Is dat ongemakkelijk? Ja. Is dat nodig? Dat lijkt mij wel. Bovendien, op een iets andere schaal maakt bijna iedereen deze afweging. Door rood fietsen? Mag niet, maar als er geen auto langs komt zijn er toch weinig mensen die ik ken die daar moeite mee hebben. Inbreken bij iemand thuis? De consensus lijkt mij hier toch vrij unaniem: niet rechtvaardig. Martin Luther King verwoordde dit ook ooit mooi: ”There are just laws and there are unjust laws. I would be the first to advocate obeying just laws. One has not only a legal but a moral responsibility to obey just laws. Conversely, one has a moral responsibility to disobey unjust laws” [5]
One has not only a legal but a moral responsibility to obey just laws. Conversely, one has a moral responsibility to disobey unjust laws
Martin Luther King
Rechtvaardigheid
Maar als wetten breken dus tot je instrumentarium behoord, is de wet volgen omdát het de wet is opeens geen geldige reden meer. Je volgt de wet omdat je vindt dat die goed of rechtvaardig is, of misschien omdat je de consequenties van het breken ervan niet wilt dragen. Dat Shell op de campus van TU/e mag staan, betekent nog niet dat het is iets dat we moeten willen. Dat we olie en gas uit Rusland importeren en dat dat mag, betekent nog niet dat het iets goeds is. Segregatie was ook ooit in de wet vastgelegd. Apartheid ook. Actiegroepen braken bewust de wet met hun eigen morele oordeel over wat rechtvaardig was, iets waar we nu vaak vol bewondering op terugkijken. In Nederland zijn we dat verleden grotendeels vergeten, maar aan de actiegroep ‘stop de kindermoord’ hebben we bijvoorbeeld nu wel onze wereldwijd geprezen fietsinfrastructuur mede te danken. [6] Er zijn dus genoeg voorbeelden in het verleden waarbij er wetten gebroken werden voor iets wat we nu goed vinden. Ik beweer niet dat dit precies hetzelfde is, alleen dat het argument dat het ‘niet mag’ ik niet zo veelzeggend vindt. Er is een inhoudelijk gesprek voor nodig, en niet iedereen zal hier hetzelfde over denken.
Dat ik op mijn eigen kompas vaar, betekent trouwens niet dat ik mijn koers niet kan bijstellen. Ik denk zelfs het tegenovergestelde. De wereld is minder zwart-wit dan we graag zouden willen, en zonder duidelijke leidraad wordt je gemotiveerd en soms bijna gedwongen om beter na te denken, anderen hun mening te vragen en toe te geven als je fout zat om dan je koers bij te stellen. En dat lijkt mij sowieso iets moois.
Bronnen
[1] https://www.cursor.tue.nl/nieuws/2022/maart/week-3/drie-aanhoudingen-na-klimaatprotest-tijdens-career-expo/
[2] https://www.cursor.tue.nl/opinie/en-ik-vind/en-ik-vind-recht-op-demonstreren/
[3] https://www.cursor.tue.nl/opinie/en-ik-vind/en-ik-vind-university-rebellion-slaat-de-plank-mis/
[4] https://www.ed.nl/eindhoven/klimaatprotest-op-tu-e-politie-arresteert-drie-studenten-bij-actie-tegen-rol-shell-tijdens-expo~a5c892b3/
[5] https://www.jfklibrary.org/sites/default/files/2021-03/MLK%20on%20Just%20and%20Unjust%20Laws%20Activity%202021.pdf
[6] https://www.theguardian.com/cities/2015/may/05/amsterdam-bicycle-capital-world-transport-cycling-kindermoord
